نرفتن به مدرسه یا تحمل ضررهای استرس و اضطراب مدرسه ؟!!

15 تا 30 درصداز افت تحصيلي دانش‌آموزان به دليل اضطراب است!

اضطرابي که مستقيم وارد کارنامه‌ها مي‌شود

سر جلسه امتحان هر چه به مغزش فشار مي‌آورد تا جواب سوالي را که روز قبل بارها آن را مرور کرده بود به خاطر بياورد تلاشش به جايي نمي‌رسد و مايوس و عصبي برگه را با مطالبي نامربوط پر مي‌کند و آن را به دست مراقب سالن مي‌دهد و از جلسه امتحان خارج مي‌شود اما همين که پايش را بيرون مي‌گذارد يکي‌يکي جواب‌ها به ذهنش هجوم مي‌آورد و او را عصبي‌تر و مضطرب‌تر از قبل مي‌کند.

سرويس اجتماعي برنا ، مردمک چشمانش به سرعت روي کلمات کتاب حرکت مي کنند اما هر چه بيشتر مي خواند کمتر در ذهنش جا مي گيرد. سعي مي کند که مطالب را حفظ و خود را براي امتحان فردا آماده کند. در اين روزها قول خريدMP4 برايش بهترين و شايد جذاب ترين انگيزه اي باشد که او را مقابل کتاب و دفترهايش مي نشاند اما وقتي که صفحات کتاب را ورق مي زند حجم مطالب، اضطراب و فراموشي که ناخواسته گريبانگيرش شده است اين هديه بيشتر و بيشتر از او دور مي شود زيرا تنها در صورت کسب معدل بيست به خواسته اش مي رسد، با وجود اينکه فردا امتحان نهايي دارد اما قادر به جمع و جور کردن ذهنش نيست و هر چند دقيقه يک بار افکارهاي مزاحم گريبانش را مي گيرد يا هر نيم ساعت يک بار به دستشويي مي رود.
***
در سر جلسه امتحان هر چه به مغزش فشار مي آورد تا جواب سوالي را که روز قبل بارها آن را مرور کرده بود به خاطر بياورد تلاشش به جايي نمي رسد و مايوس و عصبي برگه را با مطالبي نامربوط پر مي کند و آن را به دست مراقب سالن داده و از جلسه امتحان خارج مي شود اما همين که پايش را بيرون مي گذارد يکي يکي جواب ها به ذهنش هجوم مي‌آورد و او را عصبي تر و مضطرب تر از قبل مي کند.
***
ماه امتحان(دی و خرداد) براي والديني که بچه مدرسه اي دارند سراسر اضطراب و استرس و براي دانش آموزان پر از تنش هاي روحي و رواني است که با شب بيداري، پر خوري، کم خوري و کاهش وزن همراه است.
اسم امتحان حتي فارغ التحصيلان را نيز دچار اضطراب مي کند چه برسد به دانش آموزاني که براي کسب نمره بهتر فشار خانواده ها را نيز تحمل مي کنند.
عباسي مادر يکي از دانش آموان مقطع راهنمايي در اين رابطه مي گويد: وقتي که امتحان ها شروع مي شود ناخواسته استرس به سراغم مي‌آيد.

بخوان تا براي خودت کسي شوي

"بخوان" کلمه آشنايي است که دانش آموزان در شب هاي امتحان از زبان والدين شان مي شنوند و از امتحان غول مي سازد که دهان باز کرده تا آن ها را ببلعد.
اضطراب حالت رايجي ميان دانش آموزان در شب هاي امتحان به خصوص در امتحان هاي نهايي و کنکور است که معمولا تا دريافت نتايج ادامه پيدا مي کند.
دانش آموزان در شب امتحان گاهي از شدت اضطراب دچار حالت هايي هيجاني ناخوشايند و مبهم همراه با پريشاني، هراس، تپش قلب، تعرق، سردرد، بي قراري و تکرر ادرار مي شوند که به مرور در آينده تاثيرات منفي را براي فرد مي آورد.
اضطراب شب امتحان نه تنها در بين دانش آموزان متوسط و ضعيف بلکه بين دانش آموزان زرنگ نيز شايع است، وقتي که يک دانش آموز توانايي ها و استعدادهاي خود را دست کم مي گيرد دچار تنش مي شود.
اضطراب براي امتحان تا حدي يک امر طبيعي است و باعث افزايش تلاش و کوشش فرد مي شود ولي وقتي از حالت تعادل خارج شود باعث مشکلات روحي و جسمي در آينده مي شود.
امتحان امتحان است و فرقي نمي کند که امتحان عادي باشد يا امتحان هاي سرنوشت سازي مانند امتحان نهايي و کنکور، چون در هر صورت با ترس و دلهره همراه است و همه افراد اين حالت را در زمان تحصيل خود تجربه کرده اند.

افت تحصيلي بدليل اضطراب است
15 تا 30 درصد دلايل افت تحصيلي در ميان دانش آموزان بدليل اضطراب و استرس دانش آموزان در سر جلسه امتحان است.
تا به حال اين اتفاق برايتان افتاده است که همه مطالب امتحان را بلد هستيد اما فکر مي کنيد که ذهن تان خالي است و هيچ نمي دانيد و وقتي برگه امتحاني را مي بينيد تمام آموخته هايتان از ذهن تان خارج مي شود و وقتي از سر جلسه امتحان خارج شديد يکي يکي جواب ها جلوي چشم تان رژه مي رود همه اين ها بدليل استرس و اضطراب قبل از امتحان است.
چرا مضطرب مي شويم
هنگامي که جلوي هر سوالي بارم نمره نوشته مي شود دانش آموز با پاسخ ندادن يک سوال دو نمره اي قادر به ارائه پاسخ هاي مناسب براي مابقي سوال ها نيست و سراسر امتحان در تنش مي گذرد.
غلامرضا عليزاده جامعه شناس در گفت و گو با برنا، با اشاره به عواملي که در جامعه باعث تشديد استرس در دانش آموزان مي شوند، مي گويد: دانش آموزان به ويژه فرزندان خانواده هاي طبقه هاي متوسط به بالاي جامعه در ايجاد استرس در فرزند دانش آموزشان نقش مهمي را ايفا مي کنند.

وي بيان مي کند: دانش آموزاني که در معرض استرس و اضطراب امتحان قرار دارند مطالب درسي شان را فقط تا پايان امتحان به خاطر مي سپارند به همين خاطر مهارت هاي زندگي را نمي آموزند.
عليزاده ادامه مي دهد: نوع برخورد بعضي خانواده ها با امتحان فرزندشان آن ها را بيشتر دچار استرس مي کند، اينگونه خانواده ها همه نگراني هاي ناشي از موفقيت نشدن احتمالي دانش آموزان به آن ها انتقال مي دهند.
وي مي افزايد: نگراني و استرس در درازمدت باعث افزايش فشارهاي عصبي در فرد مي شوند.
عليزاده مي گويد: در اين گونه خانواده ها هدف اصلي از تحصيل فقط کسب نمره بالا است و براي اينکه فرزندشان به سطح توقع آن ها دست پيدا کند به آن ها بيشترين فشار را وارد مي کنند که خود عاملي براي افت تحصيلي در ميان فرزندان مي شود.
وي ذکر مي کند: رفتارهاي دلسوزانه و نسنجيده والدين بر روي فرزندان آثار منفي باقي مي گذارد.
عليزاده بيان مي کند: معلمان و متوليان علوم آموزشي با ايجاد جو شبه پليسي در امتحانات و مستقر کردن مراقبان و ناظران امتحان ها که با چهره هاي درهم رفته نظاره گر امتحان ها هستند خود به سنگيني فضاي امتحان و استرس هاي ناشي از آن مي افزايد به ويژه تعداد سوالات محدود با نمرات بالا اين اضطراب را افزايش مي دهد.
عليزاده مي گويد: خانواده ها نبايد دل نگراني هاي خود را به فرزندان شان منتقل کنند ضمن اينکه متوليان آموزشي نيز بايد محيطي آرام و بدور از تنش را براي برگزاري امتحان دانش آموزان فراهم کنند.
وي ادامه مي دهد: اضطراب هاي دوران تحصيل باعث کاهش تمايل فرد به ادامه تحصيل در مقاطع بالاي علمي مي شود.
اضطراب در زمان امتحان فشارهاي رواني را در پي دارد
عوامل فردي و شخصيتي، عوامل آموزشگاهي و اجتماعي مانند اضطراب عمومي، پايين بودن اعتماد به نفس و عوامل خانوادگي از جمله عوامل ايجاد اضطراب در زمان امتحان است.
محمد احمدي روانشناس در گفت و گو با برنا با اشاره به اينکه اضطراب امتحان گاهي به دو صورت در دانش آموز ظاهر مي شود، مي گويد: گاهي اضطراب بيش از حد دانش آموز براي امتحان باعث ايجاد حالت هاي جسمي مانند: تهوع، اسهال و استفراغ شده و فرد را از حضور در سر جلسه امتحان محروم مي کند.
وي بيان مي کند: گاهي اضطراب توسط دانش آموز تا سر جلسه امتحان کنترل مي شود اما بدليل اضطراب در سر جلسه امتحان سوالات را جابه جا و نامربوط جواب مي دهد.
اين روانشناس با بيان راهکارهاي کاهش اضطراب در سر جلسه امتحان ادامه مي دهد: بهترين تکنيک کاهش اضطراب دانش آموز در سر جلسه امتحان حذف فشار و کاهش تاکيد بيش از حد خانواده ها به دانش آموز به خصوص در شب هاي امتحان است زيرا اين فشارها انرژي منفي را به دانش آموز منتقل مي کند که تا بعد از امتحان نيز به همراه وي است.
احمدي با اشاره به زمينه هاي پيشگيري از اضطراب دانش آموز در سر جلسه امتحان ذکر مي کند: توکل به خدا، داشتن برنامه اي منظم از اول سال براي فراگيري دروس، حفظ آرامش، مشورت با يک مشاوره، تمرين دروس، ايمان به توانايي و استعدادش، دوري از محرک هاي نامطلوب به ميزان زيادي قابل پيشگيري است.
وي با بيان اينکه بسياري از استرس ها بيروني است، بيان مي کند: انتظاراتي که خانواده و اطرافيان از دانش آموز دارند اضطراب و تنش فرد را در زمان امتحان افزايش مي دهد.
اين روانشناس با بيان اين که والديني که بيرون سالن امتحان منتظر دانش آموز مي نشينند نيز باعث افزايش استرس در فرد مي شوند،مي گويد: رفتارهاي والدين به خصوص در شب امتحان باعث کاهش راندمان فرد مي شود.
احمدي با بيان اين مطلب که اضطراب دانش آموز باعث کاهش 70 تا 100 درصدي کارائي وي در سر جلسه امتحان مي شود، بيان مي کند: فرد تحت تاثير فشارهاي رواني کارائي مناسبي براي پاسخگويي به جواب ها ندارد.
وي با بيان اين مطلب که فرزندان خانواده هاي نابهنجار بيشترين استرس را در زمان امتحان تجربه مي کنند، ادامه مي دهند: فرزندان خانواده هايي که در زندگي خود برنامه منظمي و درآمد کافي در اختيار ندارند بيشتر در معرض اضطراب قرار مي گيرند.
احمدي با اشاره به نقش اولياء مدرسه در کاهش اضطراب دانش آموزان بيان مي کند:

هر چقدر محيط آموزشي با نشاط تر و با برنامه منظمي اداره شود استرس دانش آموزان در زمان امتحان کمتر مي شود.
اضطراب در زمان امتحان کورتيزول بزاقي و نبض کودکان را افزايش مي دهد
در تحقيقي که احمد عليپور دانشيار گروه روانشناسي دانشگاه پيام نور تهران بر روي 100 دانش آموز مقطع پنجم ابتدايي انجام داده است آمده که امتحانات نهايي به عنوان منابع استرس زا کورتيزول بزاقي و نبض کودکان را افزايش داده که اين افزايش تحت تاثير شخصيت، افزايش نبض و جنسيت کودکان است.
همچنين امتحانات نهايي به عنوان عوامل استرس زا IgA بزاقي کودکان را بدون توجه به جنسيت و اضطراب امتحان کاهش مي دهند.
دانش آموزان ضمن اينکه همه تلاش خود را براي کسب نمره قبولي کسب مي کنند بايد به اين امر نيز توجه کنند که حتي اگر سر جلسه امتحان همه جواب ها را نيز فراموش کنند دنيا به آخر نمي رسد و فرصتي براي جبران آن دارند.

طرح ارزشيابي توصيفي از سال تحصيلي 83-82 به صورت آزمايشي در 25 كلاس درس در كل كشور آغاز شد. اين طرح در شرايطي مطرح شد كه سياستگذاران نظام آموزشي از سالهاي دهه هفتاد به دنبال بهبود كيفيت آموزش بودند و خرده نظام ارزشيابي را از نقاط ضعف نظام آموزشي مي دانستند. آنها بر اين باور بودند كه ارزشيابي موجود مشكلات جدي را در خود دارد و نيازمند اصلاح ساختار است. در چنين وضعيتي طرح ارزشيابي توصيفي با هدف حذف مقياس كمي "نمره درسي" و تغيير آن به مقياس كيفي در سه سال به صورت آزمايشي در 600 كلاس دوره ابتدايي به اجرا درآمد. امسال قرار است طرح از سوي پژوهشكده تعليم و تربيت به شوراي عالي ارايه شود تا در صورت صلاحديد به صورت اجباري اجرا شود. ما در اين مصاحبه سعي بر روشن نمودن اذهان والدين دانش آموزان درباره وضعيت فعلي و چند و چون اين طرح داريم تا در زمان اجرا با مشكلات كمتري مواجه گردد. به همين منظور با دكتر حسين احمدي، مدير كل آموزش و پرورش دوره ابتدايي به گفتگو پرداخته ايم كه حاصل آن را مي خوانيد

٭ آموزش و پرورش با چه هدفي تصميم به حذف نمره و جايگزيني ارزشيابي توصيفي گرفت؟

٭٭ شوراي عالي در سال 81 مصوبه اي را تصويب كرد كه به دفتر ارزشيابي تحصيلي سابق اجازه داد كه طرحي براي تغيير مقياس ارزشيابي تحصيلي طراحي و اجرا نمايد. دفتر ارزشيابي تحصيلي هم طرحي را تحت عنوان ارزشيابي توصيفي تدوين و به تصويب كميته معين شوراي عالي رساند و اجازه سه سال اجراي آزمايشي آن را گرفت. اين طرح در سال تحصيلي 83-82 در دويست كلاس و در سال تحصيلي 84- 83 در پانصد كلاس و در سال 85-84 نيز در هزار كلاس به صورت آزمايشي اجرا شد. پژوهشكده تعليم و تربيت مسؤول ارزشيابي اين طرح است. ارزشيابي توصيفي در واقع الگوي كيفي است كه تلاش براي رسيدن به عمق و كيفيت يادگيري همه جوانب دانش آموزان را مورد توجه قرار داده است و در واقع توصيفي از وضعيت يادگيري دانش آموزان را ارايه مي دهد كه اين توصيف موجب اصلاح و بهبود و توسعه مهارتها، دانشها و نگرشهاي دانش آموزان مي شود. ما احساس كرديم در دوره ابتدايي و راهنمايي سايه سنگين امتحان بر تمام كلاسهاي تربيتي مدرسه افكنده شده است و نتيجه آن اين است كه اگر نگاهي به كنكور داشته باشيم مي بينيم كه تأثير دروس امتحاني كه در كنكور وجود دارد باعث شده برخي مديران حتي در دوره ابتدايي هم كلاسهاي آمادگي براي كنكور داير نمايند، يعني هدفي كه ما در تعليم و تربيت داريم فراموش شده و امتحانات وسيله اي براي سنجش دانش دانش آموزان براي ورود به كنكور شده است. خارج از اين مسأله امتحانات عوارض زيادي از نظر روحي و رواني به بار مي آورد و باعث خارج شدن اضطرابها از حد طبيعي در دانش آموزان شده بود. حتي در مواردي نمره وسيله تهديد دانش آموز از سوي معلم نيز قرار مي گرفت، كه در نهايت باعث ترس از امتحان و مدرسه در دانش آموز و عامل فرار وي از آن مي گشت. همچنين وجود امكان تقلب در امتحانات باعث ضايع شدن حق دانش آموزان و مشخص نبودن سطح يادگيري آنها مي باشد. اين عوامل و مسايل باعث روي آوردن ما به سمت اجراي طرحي براي كاهش يا حذف اين گونه موارد شد كه از سال 83-82 با نام طرح ارزشيابي توصيفي به صورت آزمايشي به اجرا درآمد زيرا كه ما معتقديم امتحان مانع بروز خلاقيت در دانش آموزان مي باشد.

آفت نظام آموزشی

درمان تو درخود تو است، تو بدان بصيرت نداري.

درد تو نيز از خود توست، تو بر آن آگاهي نداري.

تو آن كتاب مبيني هستي كه به ياري حروف اندك آن، راز‌هاي نهفته آشكار مي‌شود، آيا گمان، مي كني كه تو همين جسم كوچك هستي؟ و حال آنكه از «جهان بزرگ» درك تاب وجود تو مندرج است.

«امام علي(ع)»

از مهمترين آفتهاي نظام‌هاي آموزشي جهاني و من جمله كشور ما افت تحصيلي است كه همه ساله به صورت هاي گوناگون تعداد بسياري از استعدادهاي بالقوة انساني و منابع اقتصادي جامعه را هدر داده و نابسامانيهاي فردي و اجتماعي را بر جاي مي‌گذارد، هرچند پاره اي از موارد افت تحصيل در بعضي از رشته‌هاي خاص بيشتر مشاهده مي‌شود ولي مي‌توان علل آن راتقريباً يكسان دانست: از جمله افت بر اثر قصور در اعمال و روش هاي مناسب آموزشي و پرورشي توسط نظام آموزش و پرورش،معلمان، خانواده، … .

بررسي عوامل مؤثر بر پيشرفت و ترقي جوامع پيشرفته نشان مي‌دهد كه همة اين كشورها از آموزش و پرورش توانمند و كارآمد برخوردار بوده‌اند. اين نهاد از يك سو با كودكان و نوجوانانو جوانان خلاق، مبتكر و مستعد واز طرف ديگر با طيف
گسترده اي از مردم به عنوان خانواده يا اولياي دانش‌آموزان در ارتباط است و تعليمات وآموزش‌هاي خود را چه مثبت و چه منفي به پيكرة جامعه تزريق مي‌كند.

بدون ترديد هيچ نظام آموزشي نمي‌تواند صددرصد به اهداف آموزشي خود برسد،ولي موفق بودن هر نظام آموزشي نزديك‌تر شدن هرچه بيش‌تر به   اهداف تعيين شده بستگي دارد براي نزديك‌تر شدن به اهداف نظام آموزشي حتماً مي‌بايست عوامل مؤثر بر افت تحصيلي را شناخت و اثرهاي آن راكاهش داد.

چرا درس نمي خوانيد؟!

يكي از مهمترين آفات نظام آموزشي جهان از جمله كشور ما «افت تحصيلي» است كه همه ساله به صورتهاي گوناگون بخش عمده اي از استعدادهاي بالقوه انساني و منابع اقتصادي جامعه را به هدر مي دهد و نابسامانيهاي فردي و اقتصادي زيادي برجاي مي گذارد. اين پديده به صورت مردودي يا ترك تحصيل و يا كجرويهاي ديگر جلوه مي نمايد.
كارشناسان مسائل اجتماعي در بررسي علل و عوامل افت تحصيلي دانش آموزان به دو دسته عوامل فردي و اجتماعي اعتقاد دارند كه توجه به آنها و ريشه يابي اين عوامل مي تواند در دست يابي به موفقيت دانش آموزان مؤثر واقع شود درحالي كه عدم توجه به اين عوامل و سهل انگاري در اين مورد ضررها و زيان هاي جبران ناپذيري به نسلي وارد خواهد ساخت كه آينده كشور با دستهاي آنان ساخته خواهد شد.

شرايط خانوادگي

مطالعه دانش آموزاني كه داراي افت تحصيلي هستند نشان مي دهد يكي از عوامل مؤثر براين پديده مسائل خانوادگي به ويژه از هم گسيختگي خانواده، كم سوادي والدين، مشكلات عاطفي، انزوا، جو اجتماعي، رواني خانواده، عدم ارتباط صميمانه با پدر و مادر، ميزان درآمد خانواده، شغل والدين، ميزان تفاهم والدين، حضور يا عدم حضور والدين، وضعيت تحصيلي ساير خواهران و برادران مي باشد كه در سلامت روحي و جسمي دانش آموز تأثير فراواني مي گذارد.
دانش آموزي كه از شرايط خانوادگي مناسب و پشتيباني و حمايت عاطفي والدين خود برخوردار نيست و نيازهاي روحي و رواني اش تأمين نمي شود درپي ارضاي احتياجات خود دچار بي توجهي به تحصيل يا ترك آن مي شود.
پاسخ گفتن به نيازها از سوي والدين لازمه موفقيت هر دانش آموز است درحالي كه برخي از والدين بدون آگاهي از وظيفه خود در قبال دانش آموز فقط از او انتظار موفقيت دارند.
نتايج يك تحقيق نشان مي دهد كه ميزان تحصيلات والدين تأثير فراواني در كيفيت تحصيلي دانش آموز دارد، زيرا والدين تحصيل كرده به ويژه پدران در حل مشكلات درسي فرزندان بهترين ياور آنها خواهند بود و مي توانند براي فرزندان خويش الگوهاي بسيار زيبايي از تعليم و تربيت باشند.

عامل اقتصادي

عدم اشتغال سرپرست خانواده و ناتواني او دربرآوردن كامل نيازهاي افراد خانواده در افت تحصيلي فرزندان تأثير فراواني دارد، چرا كه عدم توجه به ارضاي نيازهاي اوليه فرزندان موجبات بي توجهي به نيازهاي روحي و عاطفي آنها نيز مي شود و بچه ها براي تامين نيازهاي خود مجبور به ترك تحصيل و ورود به بازار كار و اشتغال مي گردند.
تحقيقات نشان مي دهد كه بحران هاي اقتصادي، كاهش درآمد و فقر و بيكاري خانواده ها نه تنها در افت تحصيلي دانش آموزان تأثير مي گذارد، بلكه انگيزه اي براي سوق دادن افراد به سوي جرايم و تخلف از مقررات اجتماعي مي شود.
همچنين فراهم نكردن تسهيلات آموزشي از جمله مدارس خوب، وسايل تحرير مناسب، البسه و تغذيه كافي و مناسب از سوي والدين باعث سرخوردگي و عدم گرايش كودكان و نوجوانان به مدرسه و درس خواندن مي شود.
حضور پدر در خانه از جمله عواملي است كه بر روي نرفتن يا رفتن دانش آموز به مدرسه تأثير مي گذارد. مطالعه تقريباً نيمي از كودكاني كه از درس خواندن محروم شده اند نشان مي دهد كه والدين اين كودكان يا از هم جدا شده اند يا فوت كرده اند يا احياناً داراي پدر معتاد بوده اند، چرا كه الكل و ديگر مواد مخدر نيز بر زندگي نوجواناني كه والدين آنها به مصرف مواد مخدر وابسته باشند تأثير فراواني بر جاي مي گذارد. اين قبيل نوجوانان نه تنها بعدها در معرض خطرات ناشي از مصرف مواد مخدر هستند بلكه از مشكلات رواني، اجتماعي نيز رنج مي برند.

شيوه كنترل دانش آموزان در مدرسه

هرچه شيوه كنترل دانش آموزان در مدارس آمرانه، خشك و قيم مابانه باشد احساس از خودبيگانگي، ترك تحصيل، افت تحصيلي، بي انضباطي، رفتارهاي نامتعادل و مخرب و عدم مشاركت در بين دانش آموزان مشاهده مي شود.
در حالي كه ارتباط صميمانه و صادقانه بين مدير، كادر آموزشي و دانش آموزان نشان دهنده جوي آزاد و باز در مدرسه است و كنترل دانش آموزان به سمت شيوه هاي انساني، متعادل و دموكراتيك جهت گيري پيدا مي كند و بازده تحصيلي دانش آموزان افزايش مي يابد و زمينه هاي پيشرفت آنان نه تنها در درس بلكه در زندگي فراهم مي يابد.
مطالعه دانش آموزاني كه داراي افت تحصيلي هستند نشان مي دهد كه اگر اين دانش آموزان با معلمان خود ارتباط صميمانه اي برقرار كنند در كاهش مشكلات عاطفي و پيشرفت تحصيلي آنان بسيار موثر مي باشد اين قبيل دانش آموزان اگر در فاصله اي نزديك از معلم در كلاس قرار بگيرند قادر خواهند بود كه وقت بيشتري را صرف فعاليت هاي درسي كنند و از حمايت بيشتر معلم برخوردار شوند كه همين مسئله در رشد تحصيلي آنان تأثير خواهد گذاشت.
البته بايد توجه داشت كه كودك و نوجوان احتياج به انضباط دارد اگرچه انضباط و آزادي بي اندازه هر دو زيان آور است، اما كودك و نوجوان احتياج به محدوديت و كنترل منطقي و عاقلانه دارد و اگر از حد خود پا را فراتر بگذارد بايد متوجه باشد كه تنبيه در انتظار اوست. اين تنبيه بايد توأم با محبت و دلسوزي باشد و نوجوان به خوبي آن را درك كند.

تغذيه مناسب

تغذيه مناسب به ويژه وجود ذخاير غني آهن در غذاهاي دانش آموزان باعث افزايش توانايي آنان در فراگري دروس مختلف خواهد شد. دختران و پسراني كه به سن بلوغ مي رسند به علت جهشي كه در رشد پيش مي آيد به آهن بيشتري نياز دارند و اين مسئله در ميان دختران بيشتر وجود دارد و اگر از تغذيه مناسب برخوردار نباشند به فقر آهن دچار مي شوند. اثرات فيزيولوژيك و جسماني ناشي از فقر آهن در دانش آموزان به كاهش بازدهي و بهره وري ذهني و بدني مي انجامد.
شواهد مختلف نشان مي دهد كه كاهش ذخاير آهن بدن، حتي اگر كم خوني وجود نداشته باشد، اثرات بسيار منفي بر فرايندهاي شناختي، يادگيري، قدرت توجه و تمركز ذهني خواهد داشت. آهن براي عملكرد صحيح مغز در تمامي سنين يك عنصر ضروري است.
از سوي ديگر كلسيم، پروتئين، فسفر، ويتامين D و ساير ويتامين هاي موجود در غذاها بر روي استخوان سازي، رشد جسماني و فعاليت مغز اثر مطلوبي مي گذارد؛ بنابراين توصيه هاي تغذيه اي بويژه خوردن لبنيات، انواع گوشت ها، سبزيجات، ميوه و حبوبات براي تأمين نيازهاي تغذيه اي دانش آموزان ضروري و حياتي است.
بنابراين توجه به نيازهاي تغذيه اي دانش آموزان بايد در رئوس اقدامات برنامه ريزان و مسئولين آموزشي كشور قرار گيرد تا تمام دانش آموزان از اين امكانات برخوردار باشند و دانش آموزاني كه به دليل درآمد پايين والدينشان از تغذيه مناسب برخوردار نيستند و متقابلاً از هوش و استعداد بالايي برخوردارند دچار افت تحصيلي نشوند.
ارائه تغذيه رايگان در مدارس به ويژه در مدارس ابتدايي و راهنمايي مي تواند از جمله گام هاي مؤثر در اين زمينه باشد.

ارتباط با دوستان

توانايي دانش آموز در دوست يابي و حفظ آن، ارتباط جتماعي و مشاركت دانش آموز در فعاليت هاي اجتماعي باعث مي شود كه ضمن ايجاد رابطه اي متقابل نيازهاي رواني خود را برآورده كند و در امر تحصيلي هم با تبعيت از رقابت سالم به موفقيت نائل شود.
انتخاب دوستان مناسب و تشخيص داشتن رابطه اي سالم و سازنده تنها به وسيله نوجوان امكان پذير نيست و بايد توسط والدين در مرحله نخست و سپس مربيان آموزشي اين مشاوره و راهنمايي ها صورت بگيرد تا دانش آموزان در معرض دوستي هاي ناباب و ناپاك قرار نگيرند. ارتباط با دوستان ناباب بخصوص جنس مخالف باعث ايجاد مشكلات رفتاري مي شود، اضطراب دانش آموزان را بالا مي برد و در ميزان پيشرفت تحصيلي مؤثر است.
دانش آموزاني كه با جنس مخالف رابطه دارند ساعات زيادي از زماني كه در مدرسه حضور دارند و ساعاتي از اوقات فراغت منزل را كه بايد به تحصيل و تعمق بپردازند درگير مسائل فكري دوستي با جنس مخالف هستند و همين عدم آمادگي ذهني و كمي وقت خود موجبات افت درسي آنان مي شود.
والدين با انتخاب دوستان مناسب براي فرزندشان و فراهم كردن زمينه مساعد براي مراوده در محيط هاي خانوادگي و هم چنين فراهم نمودن محيط عاطفي توأم با حسن تفاهم بين افراد خانواده مي توانند از گرايش جوانانشان به دوستي هاي نامناسب جلوگيري كنند و زمينه را براي پيشرفت تحصيلي فرزندشان فراهم آورند.  ...انه لا یائس من روح الله الا القوم الکافرون- یوسف - ۸۷

 نکاتی دیگر ، بلکه تکراری اما مهم از افت تحصیلی

كاربرد اصطلاح «افت تحصيلي » يا اتلاف در آموزش و پرورش، از زبان اقتصاددانان گرفته شده و آموزش و پرورش را به صنعتي تشبيه مي‌كند كه بخشي از سرمايه و مواد اوليه را بايد به محصول نهايي تبديل مي‌شد ، تلف كرده و نتيجه مطلوب ومورد انتظار را به بار نياورده است. شايد اين تشبيه چندان خوشايند نباشد   اصطلاح “قصور در تحصيل” يا واماندگي در تحصيل از آن مطلوب تر باشد

وقتي صحبت از افت تحصيلي مي‌شود منظور تكرار پايه تحصيلي در يك دوره و ترك تحصيل پيش از پايان دوره نیست. به عبارت ديگر افت تحصيلي شامل جنبه هاي مختلف تحصيل چون غيبت مطلق از مدرسه، ترك تحصيل قبل از موعد مقرر، تكرار پاية تحصيلي، نسبت ميان سنوات تحصيلي دانش‌آموز و سال‌هاي مقرر آموزش، كيفيت نازل تحصيلات دانش‌آموز در مقايسه با آنچه كه بايد باشد، كسب محفوظات به جاي معلومات است.

به تجربه ديده شده كه در دورة راهنمايي نسبت به دوره‌هاي ابتدايي و متوسطه عمومي افت تحصيلي بيشتري وجود دارد. اين موضوع را مي‌توان به وضعيت خاص اين دوره كه دانش آموز بايد دروس متنوع تري رانسبت به دوره ابتدايي بگذراند و همچنين به بحران بلوغ و مشكلات آن كه در اين دوره اتفاق مي‌افتد نسبت داد.

معمولاً مشاهده مي‌شود كه ميزان ترك تحصيلي كرده ها و افرادي كه مردود مي‌شوند در مقاطع تحصيلي راهنمايي و متوسطه در پسران بيشتر از دختران است، اين تفاوت را احتمالاً به عوامل زير مي‌توان نسبت داد:

•  دختران اوقات فراغت خود را بيشتر درخانه مي‌گذرانند و فرصت و امكان سرگرمي در بيرون از منزل راكمتر از پسران دارند و بيشتر مطالعه مي‌كنند.

•  معمولاً دختران به نمره قبول شدن بيش از پسران اهميت مي‌دهند و انگيزه قويتري دارند.

•  دختران به حضور در كلاس درس بيشتر از پسران اهميت مي دهند و از مطالب كلاس بيشتر يادداشت برداري مي‌كنند.

•  تعداد دانش‌آموزان دختر در كلاس‌ها كمتر از پسران است و تراكم دانش‌آموز پسر دركلاس‌ها بخصوص در نواحي دورافتاده بيشتر است.